Ակսել Բակունցի «Խաչատուր Աբովյան» պատմավեպի վերակերտում են 19-րդ դարի առաջին կեսի Դորպատի (Տարտու) համալսարանական միջավայրը, որտեղ ուսանում էր հայ մեծ լուսավորիչը: Հեղինակը վարպետորեն պատկերում է 1830-ական թվականների ուսանողական «ազատ եղբայրության» բուռն առօրյան, գաղափարական որոնումները և բախումները ցարական կարգերի ու տեղական իշխանությունների դեմ: Պատումի կենտրոնում Աբովյանի կերպարն է՝ տոգորված հայրենասիրությամբ և գիտության հանդեպ ծարավով, իսկ Արարատի վերելքի խորհրդանշական պատմությունը դառնում է նրա հոգևոր զարթոնքի և ազգային ինքնագիտակցության առանցքը: